Porządkowanie rynku paliw ciekłych i gazu ziemnego

Nowelizacja prawa energetycznego oraz szeregu innych ustaw związanych z paliwami ciekłymi i gazowymi ma na celu przywrócenie zasad uczciwej konkurencji na rynkach tych paliw. Efekt ten ma zostać osiągnięty poprzez ograniczenie występującej w sektorze paliw ciekłych szarej strefy oraz likwidację zwolnień z utrzymywania zapasów obowiązkowych gazu ziemnego.

1) Rynek paliw ciekłych

Nowelizacja ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw w sposób systemowy porządkuje rynek paliw ciekłych, wychodząc naprzeciw postulatom Prezesa URE i organizacji branżowych. Nowe regulacje reformują zasady udzielania i cofania koncesji w zakresie paliw ciekłych, zaostrzają kary za działalność bez lub z naruszeniem posiadanej koncesji, zwiększają transparentność rynku paliw oraz wyposażają Prezesa URE w silne kompetencje kontrolne, a także tworzą mechanizmy wymiany informacji i współpracy pomiędzy organami prowadzącymi kontrole podmiotów działających na rynku. Nowe przepisy ustanawiają ponadto definicję podmiotu przywożącego oraz rozszerzają definicje handlowca oraz podmiotu realizującego Narodowy Cel Wskaźnikowy.

Nowe regulacje dotyczące udzielania i cofania koncesji

Nowelizacja wprowadza nowe wymogi udzielenia oraz nowe przesłanki cofnięcia koncesji. Obowiązkiem uzyskania koncesji objęta zostanie działalność przeładunkowa paliw ciekłych. Uchylone zostanie zwolnienie z koncesjonowania obrotu benzyną lotniczą.

W przypadku koncesji na wytwarzanie paliw ciekłych oraz koncesji na obrót paliwami ciekłymi z zagranicą zlikwidowano zwolnienie od wymogu złożenia zabezpieczenia majątkowego w wysokości 10 mln zł, którym objęta była branża LPG. Zabezpieczenie, np. w formie gwarancji bankowej, należy złożyć właściwemu naczelnikowi urzędu celnego.

Nowe typy kar administracyjnych i przestępstw

Nowelizacja rozszerza również katalog czynów sankcjonowanych karami pieniężnymi. Wprowadza także nowe typy przestępstw. Prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania, magazynowania lub przeładunku, przesyłania lub dystrybucji, obrotu paliwami ciekłymi, w tym obrotu tymi paliwami z zagranicą, bez wymaganej koncesji, będzie podlegać karze grzywny do 5 mln zł albo karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 5. Natomiast dokonywanie przywozu paliw ciekłych bez wymaganego wpisu do rejestru – karze grzywny do 2,5 mln zł.

Transparentność rynku

Nowelizacja wprowadza szereg jawnych wykazów i rejestrów, które prowadzone będą w formie elektronicznej przez Prezesa URE, w tym przede wszystkim rejestr podmiotów przywożących i przedsiębiorstw posiadających koncesje. W rejestrze przedsiębiorstw posiadających koncesje, oprócz danych identyfikujących przedsiębiorców, znajdą się również informacje o rodzajach paliw ciekłych objętych koncesją, złożonym zabezpieczeniu majątkowym oraz wykorzystywanej infrastrukturze paliw ciekłych.

Na przedsiębiorstwa energetyczne zajmujące się magazynowaniem, przeładunkiem, przesyłaniem lub dystrybucją paliw ciekłych, nałożony został obowiązek prowadzenia wykazu określonych w nowelizacji podmiotów, którym świadczyli w ciągu ostatnich 12 miesięcy swoje usługi. Wykazy te mają być udostępniane w siedzibach tych przedsiębiorstw oraz publikowane na ich stronach internetowych. Przedsiębiorstwa energetyczne świadczące wspomniane usługi będą miały również obowiązek przekazywania Prezesowi URE, Prezesowi ARM oraz ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych miesięcznych sprawozdań zawierających informacje o podmiotach zlecających te usługi.

Transparentność działań podmiotów na rynku paliw ma być zapewniona również dzięki zmianom wprowadzonym w ustawie o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego oraz zasadach postępowania w sytuacjach zagrożenia bezpieczeństwa paliwowego państwa i zakłóceń na rynku naftowym, m.in. w przepisach regulujących zakres danych udostępnianych z rejestru systemu zapasów interwencyjnych. Na przejrzystość działań wspomnianych podmiotów będą miały również wpływ zmiany w ustawie o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw, poprzez  ujawnienie wykazów będących w gestii Prezesa UOKiK.

Kontrola

Prezes URE uzyskuje silne uprawnienia kontrolne wobec podmiotów działających na rynku paliw ciekłych. Ustawa zapewnia współpracę pomiędzy organami administracji publicznej poprzez nałożenie obowiązku przekazywania Prezesowi URE wszelkich informacji  i dokumentów, które mogą posłużyć do stwierdzenia naruszenia warunków prowadzenia działalności w zakresie paliw ciekłych. Ponadto, w ramach realizacji własnych zadań, organy obligatoryjnie kontrolować będą spełnienie obowiązku posiadania koncesji albo wpisu do rejestru podmiotów przywożących oraz fakt zgłoszenia do Prezesa URE infrastruktury paliw ciekłych.

Przywóz paliw ciekłych

Ustawa tworzy rejestr podmiotów przywożących – osób fizycznych, osób prawnych oraz  jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, które samodzielnie lub za pośrednictwem innego podmiotu dokonują przywozu paliw ciekłych na cele niezwiązane z działalnością koncesjonowaną. Poza oznaczeniem podmiotu, rejestr ten zawiera planowaną datę rozpoczęcia działalności, informacje o rodzajach i przeznaczeniu paliw ciekłych będących przedmiotem przywozu oraz lokalizacji wykorzystywanej infrastruktury. Do rejestru nie może zostać wpisany podmiot, który został prawomocnie skazany prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe mające związek z przedmiotem działalności gospodarczej objętej ustawą lub zalega z odprowadzeniem podatku.

Zmiana definicji handlowca

Ustawa wprowadza nową definicję handlowca.  Będzie nim już nie tylko przedsiębiorca wykonujący działalność gospodarczą w zakresie przywozu ropy naftowej lub paliw, ale także osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, która, nie prowadząc działalności gospodarczej w zakresie przywozu ropy naftowej lub paliw, samodzielnie lub za pośrednictwem innego podmiotu wykonuje działalność polegającą na przywozie ropy naftowej lub paliw i zużywa je na potrzeby własne.

 Zmiana definicji podmiotu realizującego Narodowy Cel Wskaźnikowy

W ustawie o biokomponentach i biopaliwach ciekłych rozszerzona została definicja „podmiotu realizującego Narodowy Cel Wskaźnikowy”. Zgodnie z nową definicją będzie nim każdy podmiot, w tym także nieprowadzący działalności gospodarczej, dokonujący, samodzielnie lub za pośrednictwem innego podmiotu, wytwarzania, importu lub nabycia wewnątrzwspólnotowego paliw ciekłych lub biopaliw ciekłych i rozporządzający nimi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej poprzez dokonanie jakiejkolwiek czynności prawnej lub faktycznej lub zużywający je na potrzeby własne na tym terytorium.

Źródło: Ministerstwo Energii

Komentarz redakcji

Powyższe rozporządzenie, mające na celu uporządkowanie rynku paliwowego w Polsce nie jest jednak do końca przemyślane. Firmy, których  e f e k t e m  produkcji jest paliwo lub substancje węglowodorowe, również są zobowiązane do uiszczenia opłaty za koncesję, co może przyczynić się do zamknięcia spółki. Warto dodać, że w poprzedniej perspektywie unijnej 2007-2013 realizowano szereg projektów, których celem było powstanie pilotażowych instalacji do produkcji paliwa alternatywnego. Tym samym, po ukończonej inwestycji (co w wielu przypadkach się przedłuża), wnioskodawca jest zobowiązany uiścić opłatę w wysokości 10 mln zł. Co ważne – samo wytwarzanie produktu (bez obrotu) również zostanie obarczone taką opłatą. W związku z tym powstaje pytanie, czy sama idea uporządkowania rynku paliwowego nie powstała pochopnie? O komentarz poprosiliśmy przedstawicieli jednej z firmy, której pochodną działalności jest wytwarzanie produktu, którym są zainteresowane firmy z przemysłu rafineryjnego:

– W wyniku prowadzonego przez nas procesu utylizacji, powstają mieszaniny węglowodorów ciekłych i gazowych. Frakcja gazowa będzie wykorzystywana do produkcji energii elektrycznej na użytek procesu, natomiast ciekłe węglowodory ze względu na swoje parametry znajdują się w zainteresowaniu zakładów rafineryjnych. Ilość oraz jakość powstających ciekłych węglowodorów, uzależniona będzie od stopnia zanieczyszczenia odpadów polimerowych i ich pochodzenia.  Docelowo projektowana instalacja, dzięki modułowi energetycznemu, będzie w stanie wyprodukować czystą ekologicznie energię elektryczną.

17 października br. ukazał się projekt rozporządzenia w sprawie szczegółowego wykazu wyrobów podlegających koncesjonowaniu na gruncie Prawa energetycznego. Rozporządzenie stanowi doprecyzowanie nowej definicji paliw ciekłych (opartej o kody CN produktów), która została wprowadzona do Prawa energetycznego tzw. pakietem energetycznym. Projekt zawiera katalog kodów CN wyrobów, których wytwarzanie, magazynowanie lub przeładunek, przesyłanie lub dystrybucja oraz obrót, w tym obrót z zagranicą, wymaga uzyskania koncesji.

O ile duże podmioty, które nastawiają się na produkcję paliw, będzie stać na spełnienie wymogów stawianych w ustawie, o tyle w naszym przypadku, gdzie w żaden sposób nie ukierunkowujemy się na produkcję paliw, a utylizację odpadów polimerowych, są to znaczne koszty których wcześniej nikt nie był w stanie uwzględnić. Nowa regulacja prawna powoduje, że to, co było zaletą naszej technologii, może przyczynić się do zaniechania w 99% zrealizowanego przedsięwzięcia i będzie skutkować to zahamowaniem rozwoju firmy oraz wpłynie negatywnie na środowisko, poprzez uniemożliwienie zagospodarowania zbieranych odpadów tworzyw sztucznych – podsumowuje.

W związku z tym powstaje pytanie, czy z rynku nie znikną małe podmioty, które w myśl nowego rozporządzenia (co niekonieczne jest zgodne ze stanem faktycznym) – zajmują się produkcją paliw? O ile duże koncerny paliwowe mogą sobie pozwolić na takie zabezpieczenie finansowe, to małe firmy, które tworzą pilotażowe i prototypowe instalacje, niespotykane dotąd w kraju czy Europie, mogą takiemu wydatkowi nie sprostać, co będzie się wiązało z zakończeniem ich działalności, a tym samym – zaprzestaniu innowacyjnej ochrony środowiska.

Sławomir Duda

O Sławomir Duda

Redaktor Forum Przedsiębiorczości w Dzienniku Gazecie Prawnej